RADYASYON NEDİR?

Radyasyon : Atom tarafından enerjinin yayınlanması ve bu enerjinin boşluk içerisinde iletilmesi işlemidir.
1895 Yılında Wilhelm Conrad Röntgen tarafından X-ışınlarının keşfi gerçekleşmiştir.
1896 Yılında H.Becqurel radyoaktiviteyi keşfetmiştir.
1902 Yılında Piere ve Marie Curie çifti radyumu keşfetmiştir. Artık radyasyon kaynakları sanayide tıpta ve tarımda hızla kullanılmaya başlanmıştır.
RADYASYON ÇEŞİTLERİ

İyonlaştırıcı Radyasyon

Elektromanyetik ve partiküler olarak ikiye ayrılır.

Elektromanyetik Radyasyon

  • Dalga hareketi ile yayılır.
  • Hızları ışık hızı c=3.10.10 cm/sn
  • İki dalganın tepe noktaları arasındaki uzaklığa dalga boyu adı verilir.
  • Belli bir noktadan bir saniyede geçen dalga sayısına frekans denir. Frekans f harfi ile gösterilir.
  • Frekans ile dalga boyu çarpımı hızı verir.
  • X ve Gama ışını elektromanyetik radyasyon çeşididir.

Partiküler Radyasyon

  • Elektron
  • Beta Partikülleri
  • Alfa Partikülleri
  • Proton
  • Nötron
  • Elektronlar lineer hızlandırıcıların artışı ile kullanımı artmıştır. Klinikte genellikle 6-18 MEV kullanılır.
  • Protonlar hidrojen atomu çekirdeğinden yayılır. Madde ile iyonazyon ve eksitasyon yoluyla enerji iletimi sağlanır. Klinik tedavide kullanıma uygunudur, ama maliyeti fazla olduğu için tercih edilmez.
  • Alfa partikülü çok ağır ve enerjisi yüksektir. Tedavide kullanıma uygun değildir. Normal bir kağıt parçası ile durdurulabilir. Durduğu yüzeye tüm enerjisini iletir.

RADYASYON BİRİMLERİ

RADYASYON KAYNAKLARI

Doğal ve yapay olarak ikiye ayrılır.

Doğal Kaynaklar

Doğada insan vücudunda bulunan ve uzaydan gelen radyasyon kaynaklarıdır.

Toprakta ;

  • Taryum
  • Uranyum
  • Potasyum
  • Radyum
  • Radon

İnsan vücudunda ;

  • Potasyum
  • Radyum
  • Karbon-14
  • Tirityum
  • Polonyum

Uzaydan gelen;

  • Uzaydan gelen ışınlar
  • Gök taşları

Yapay Kaynaklar

  • Tıbbi, zirai, endüstriyel amaçla kullanılan radyasyonlar.
  • Nükleer bomba denemeleri sonucu oluşan serpintiler.
  • Nükleer güç üretiminden veya kaza sonucu salınan radyoaktif maddeler.
  • X-ışınları ve yapay radyoaktif kaynaklar.

RADYASYONUN KULLANIM ALANLARI

Tıpta Kullanılması

  • Radyasyon tıpta görüntüleme ve tedavide kullanılmaktadır.
  • Radyoloji bölümü X-ışınlarını hastadan geçirerek bölgenin radyografi filmini çeker. Görüntü teşhis için kullanılır.
  • Nükleer tıp da hem tedavi hem de görüntü için kullanılır. Radyoizotop denen madde hazırlanır. Hastaya içirilir veya enjekte edilir.Gamma kameralar ile görüntü alınır.
  • Radyoterapi alanında tedavi için kullanılır. Kanserli hücreleri öldürmek ve yayılmasını engellemek için kullanılır.

Endüstriyel Alanda Kullanımı

  • Kullanılan X ve Gama ışınlarıyla boruların, buhar kazanlarının, makine aksamlarının görüntüsü alınır.
  • Yollara kurulan devasa sistemlerle araçların içine bakarak genel arama yapılır.
  • Demir, çelik, kağıt, plastik, çimento gibi sanayi ürünlerinin nem ve yoğunluk ölçümü yapılır.
  • Tıbbı malzemelerin sterilizasyonu yapılır.

Araştırma Alanında Kullanımı

  • Arkeolojik alanda bulunan tarihi eserlerin yaş tahmini için kullanılır.
  • Uzay araştırmalarında kullanılır.

RADYASYONDAN KORUNMA

  • Radyasyondan korunma prensibine ALARA prensibi denilmektedir.
  • Doğal radyasyondan korunmak imkansızdır. Ancak yapay radyasyondan ALARA prensipleriyle daha fazla korunabiliriz.
  • Zaman, mesafe zırhlama ile korunabiliriz.
  • Radyoaktif maddenin olduğunca az zaman geçirmeliyiz.
  • Radyoaktif maddeden olabildiğince uzak durmalıyız.
  • Radyoaktif madde ile kişi arasında bulunan yoğun madde bunu sağlar. Radyasyonla çalışan kişiler için üretilen kurşun önlükler zırhlama işlemi yapmaktadır.

 

RADYASYONUN HÜCRE İLE ETKİLEŞİMİ

Bedensel Etkiler

Radyasyona maruz kalmış kişinin doğrudan kendi bedeninde meydana gelen etkiler.

Kalıtsal Etkiler

Radyasyona maruz kamış kişinin kendi bedeninde değilde gelecek nesillerde meydana gelecek etkilerdir.

RADYASYONUN KROMOZOMA VERDİĞİ HASAR

Deterministik Etkiler

Işınlama dozunun herhangi bir organın fonksiyon kaybına neden olacak şekilde hücre ölümü gerçekleşmesine ve üretiminin durması sonucu ortaya çıkan etkisidir.

Stokostik (Raslantısal) Etkiler

Işınlama dozu sonucunda hücrede meydana gelen sabit değişikliğin hücre bölünmesi ile yeni hücrelere geçmesi sonucunda kişide meydana gelen veya gelecek nesillerde meydana gelmesi olayıdır.

Bir Cevap Yazın